Ebu Râfî (r.a) 'den rivayet edildiğine göre Resûlullah sallallahu aleyhi vesellem şöyle buyurmuştur: "Benim
emrettiğim veya nehyettiğim bir konu kendisine iletildiğinde sakın
sizden birinizi, koltuğuna yaslanmış olarak, "biz onu bunu bilmeyiz.
Allah'ın kitabında ne görürsek ona uyarız, o kadar" derken bulmayayım."1Batı'nın
İslâm ülkelerini istilâ ettiği ve askerî işgali kültürel işgale
dönüştürüp sürekli kılmaya karar verdiği yıllardan itibaren planlı ve
örgütlü olarak başlatılmış olan sünnet düşmanlığı, ilerleyen yıllar
içinde "Kur'an'la yetinme" çağrısına dönüştü. Oryantalistlerin
sünnet verilerine yönelttikleri uydurulmuş ithamlarına körü körüne
kapılmaktan kaynaklanan bahis konusu düşmanlık ve çağrı, ilginç bir
şekilde İran-Irak savaşının sona ermesinden sonra memleketimizde
değişik seviyede ulu orta yazılır-çizilir ve konuşulur oldu. Batıya
yenik düşmüş İslâm ülkeleri aydınlarından bazıları bu yenikliğin ve
ezikliğin etkisiyle İslâm'a müsteşrikler gibi yaklaşıp onların bedava
avukatlığını üstlenerek ülkelerin gündemine sünnet karşıtı fikirleri
taşımışlar ve kitaplık hacımda yoğun tartışmalara, sürtüşmelere vesile
olmuşlardır. Bizde
sadece sünnet'in değil, bizzat İslâm'ın kendisinin reddedilmesine
çalışılmış, ancak müslüman halkın, necip milletimizin yoğun baskı ve
bilinçli direnişi sonucunda dinî eğitim-öğretim resmen başlatılmıştı.
1950'li yıllardan bu yana çok daha yaygın şekilde bir İslâm kimlik ve
kişiliğinin inşası çalışmaları sürdürülmektedir. Ne
kadar acıdır ki, bu İslâmî kimlik ve kişilik mücadelesinde henüz
yeterli birikim ve kıvam elde edilememişken, gelişmekte olan bu İslâmî
potansiyel, batının sunduğu bilimsel görünümdeki düşman şablonuna uygun
olarak sünnetsiz, yoz bir istikamete sürüklenmek istenmektedir. İslâmî
hareket ve araştırmalar, "Kur'an'la yetinme" çağrıları etrafında
sünnetsiz bir çerçeveye oturtulmaya çalışılmaktadır.
Kültürler Savaşı Olaya, kültürler arası savaş
noktasından bakıldığı zaman, bu girişimlerin, siyasal istiklâl
mücadelesindeki vatan ihanetinden çok daha büyük bir ihanet olduğu
anlaşılacaktır. Zira bu, ümmet çapında yürütülen kültürel istiklâl
mücadelesinde, kimlik ve kişilik savaşında irtikab edilen bir
ihanettir. Parolanın, "Kur'an'la yetinme" olması, temeldeki sünnet ve
İslâm düşmanlığı cinayetini hafifletmez, aksine daha da ağırlaştırır. Çünkü
İslâm düşmanlığına, "Kur'an taraftarlığı" gerekçe ve vesile
kılınmaktadır. Asıl düşman çirkin yüzünü saklamayı başarmış, ortada
oltaya takılmış, beyin ve yüreklerinden avlanmış bir takım aldatılmış
yerli aydınlar kalmıştır. Bunlar, iddia ve çağrıları ne olursa olsun
aldatılmışlığın acısını temsil etmektedirler. Suçüstü Hadisimiz,
işte bu noktada taşıdığı Nebevî tespit ve ikaz ışığıyla imdada
yetişmekte, sergilenmekte olan oyunu gerçek yüzüyle inananlara
tanıtmaktadır. Sevgili peygamberimiz, günün birinde kendisinin teşri
yetkisini tanımayacak, sünnet'in getirdiği evrensel yorumu
önemsemeyecek Kur'an'la yetindiğini söyleyecek münasebetsizlerin
çıkacağını, ashabından (ve tabii ümmetinden) hiç kimseyi böylesi bir
tavır ve iddia içinde görmek istemediğini pek beliğ ve etkili bir
şekilde belirtmiş, sünnetsiz İslâm iddialarını, suçüstü yakalayıp
teşhir etmiştir. Hadisimizde
öncelikle, sünnete karşı çıkışın temelinde bir kabalık, kayıtsızlık,
nefsîlik, kendisini bir şey sanmak, müstağnîlik duygusunun yattığı,
ortaya konan tavrın da yakışıksız ve müslüman edebinden uzak bir tavır
olduğu, "koltuğuna yaslanmış (ya da kaykılmış)" ifadesiyle tespit edilmektedir. Bir başka rivayette durum ; "koltuğuna yaslanmış karnı tok bir adam..."
şeklinde belirtilmiştir. Dünyevî değerlere sırtını dayamış şımarığın,
kendisine ulaşan Peygamber emir veya yasağı karşısında "ben anlamam, onu-bunu bilmem, sünnet-münnet tanımam" demesi, sınır tanımazlığını, "Allah'ın kitabında ne bulursak ona uyarız, o kadar"
sözü de anlayış eksikliğini, kasıtlı bir cehaleti ortaya koymasının
ötesinde tavır bozukluğunun nasıl bir fikri bozukluğa dayandığını da
göstermektedir. İç dayanakları ve dış görünüşüyle bu bozuk ve hatalı
tutum, "sakın hiç birinizi bu halde görmeyeyim!"tenbih ve tehdidine muhataptır. Resûl-i
Ekrem sallallahu aleyhi ve sellem, bu sorumsuz, bölücü, ayırımcı ve
yanlış ve müstehzi üslûp ve tavrı görüldüğü gibi hem teşhis hem de
mahkum etmiştir. Hadisimizin ifadesi fevkalâde güçlü bir yasak tonu ve
vurgusuna sahiptir: "sakın hiç birinizi bu halde bulmayayım!" Bizim ifademizle bunun anlamı "sakın böyle bir edepsizlik yapmaya kalkışmayın" demektir. Sünnete
karşı çıkanlarda ortak özellik olarak dün olduğu gibi bugün de müşahede
edilen üslûp ve tavır bozukluğu, hadisimizdeki tespitlerin somut
delilini oluşturmaktadır. Aynen vâki Tirmizi şârihi Mübârekfûri, hadisimizin şerhinde bir başka gerçeğe dikkat çekmekte şöyle demektedir: "Bu
hadis, peygamberlik delillerinden bir delil ve bir âlâmettir. Zira,
hadiste haber verilen durum aynen gerçekleşmiştir. Hindistan'ın Pencap
eyaletinde bir adam çıktı ve kendi kendisini "ehl-i kur'an" diye
isimlendirip tanıttı. Halbuki onunla ehl-i kur'an arasında dağlar kadar
fark vardı. Aslında o "ehl-i Kur'an" değil, ehl-i ilhad idi. (Ne acıdır
ki) bu zat önceleri Sâlihlerdendi, şeytan onu saptırdı, azdırdı ve
sırat-ı müstakimden uzaklaştırdı da ehl-i İslâm'ın söylemediği bir
takım sözler söylemeye başladı. Peygamberin
hadislerini bütünüyle kesin şekilde reddetmeye kadar işi götürdü ve
"bütün bunlar Allah adına uydurulmuş yalan ve iftiradan ibarettir,
gerekli olan sadece Kur'an-ı azîm ile ameldir, hadislerle değil;
isterse bu hadisler sahih-mütevâtir olsunlar. Kim Kur'an'dan başka bir şeyle amel ederse, o, "Allah'ın indirdiğiyle hükmetmeyenler, kâfirlerin tâ kendileridir"
âyetinin hükmü altına girer" dedi. Daha buna benzer küfrü gerektiren
bir sürü sözler söyledi ve bir sürü cahil de ona tâbi oldu, onu "imam"
edindi... Devrin
âlimleri bu adamın küfrüne, ilhadına ve İslâm çerçevesinden çıktığına
dair fetva verdiler. Bize göre de durum, âlimlerin dediği gibidir."2 Mübârekfûrî
merhumun isim zikretmeden verdiği bu çarpıcı örnek, "Kur'an'la yetinme"
ya da "sünnetsiz İslâm arayışı" yanlılarının sonuçta ulaşacakları
noktayı göstermesi bakımından fevkalâde dikkat çekicidir. Sömürgeci Etkisi Sünnet
karşıtı görüşlerin, "Kur'an'la yetinme" çağrılarının temelinde yatan
aldatılmışlığı da Mustafa A'zami şöyle tespit etmektedir: "İngilizler,
Hindistan'ı geçen asırda bütünüyle sömürgeleştirmişti. Müslümanlar
ülkeyi onların elinden kurtarmak için cihat ilân ettiler. Sömürgeciler
silâhlı cihadın tehlikesini fark ettiler. Bunun için müslüman âlimler
arasında kılıçla cihadı reddeden bir grup peyda ettiler. Onlar da bu
işe kılıçla cihadı emreden hadisleri reddetmekle başladılar. Çerağ Ali ve Mirza Gulam Ahmed el-Kadyânî bu ekolün önderlerindendir. ...
Nihayet elle tutulur etkili bir faaliyet gösteren Gulam Ahmed Perviz
geldi, Aylık bir dergi yayınladığı gibi "Ehl-i Kur'an" adıyla bir
cemiyet de kurdu ve birçok kitap neşretti. Aslında
Perviz, ictihad ve bağımsızlık iddiasına rağmen, Tevfik Sıdkı'yı takib
ve taklid etti. Hadislerin herhangi bir teşriî değeri olmadığını iddia
ile, âhad haberleri ve hatta onların ötesinde beş vakit namaz, namazın
rek'atları, şekli ve buna benzer tevâtür yoluyla nakledile gelmiş
bilgileri de reddetmiş ve; "Kur'an
bize sadece namazı ikame etmeyi emrediyor. Namazın nasıl kılınacağı
ise, devlet başkanına bırakılmış bir iştir. O, bunu danışmanlarıyla
görüşerek zaman ve mekâna göre tespit eder" demiştir. Bu, Tevfik Sıdkı'nın "İslâm sadece Kur'an'dan ibarettir" başlıklı makalesinde ileri sürdüğü görüşün ta kendisidir. Fakat Sıdkı, sonraları bu görüşünden vaz geçmişti. Hülasa,
ikinci hicrî asırda çok az kişi, sünnetin delil oluşunu ve teşriî
(yasal) değerini inkâr etmişti. Bunun kaynağı cahillikti. Aynı şekilde
sünnetin mütevâtir olmayanını inkâr eden bir başka grup da görülmüştü. İkinci asırdan sonra bu fitneye son verilmişti. Şimdilerde aynı fitne, batı sömürgeciliğinin etkisiyle yeniden diriltildi.
Bazı insanlar sadece cihad hadislerini, diğer bazıları da mütevâtiri,
meşhuru ve âhâdıyla Hz. Peygamber'in sünnetinin bütününü, tamamıyla
inkâr etmektedirler.3 Sünnet
düşmanlığında batının etkisini ve yaşanan aldatılmışlığı anlamak için
aslında bu iki tespit, yeterli ip uçlarını vermektedir. Biz de bu
kadarıyla şimdilik yetiniyoruz. Ancak hadisimizin yorumu sadedinde bir
iki noktaya daha dikkat çekmek istiyoruz. Evrensel Yorum İhtiyacı Nasıl,
içimizden seçtiği peygamberler aracılığı ile iradesini kullarına
duyurmak, Allah Teâlâ için bir acz ve eksiklik değilse; sünnet de
Kur'an-ı Kerim için asla bir yetersizlik belgesi değildir. Vahyi
telâkkide Peygamberin aracılığına insanların nasıl ve ne ölçüde
ihtiyacı varsa, Kur'an'ı anlamakta da Peygamberin yorumuna yani sünnete
öylece ihtiyaç vardır. Tabiî
ve doğru olan budur. Bunun dışındaki iddialar ne adına yapılırsa
yapılsın, nasıl takdim edilirse edilsin, temelden yanlıştır. Hz.
Peygamber tarafından önceden teşhis ve nehyedilmiştir. Hadisimiz bu
teşhis, teşhir ve tehdidin belgesidir. Muhatapların
anlayışlarını belli ölçüde olgunlaştıracak ve belli çerçevede birbirine
yaklaştıracak, doğruya yönlendirecek yetkili ve evrensel bir yoruma
olan ihtiyaç ortadadır. Ümmetin bu ihtiyacını karşılayan, kimlik ve
kişiliğini dokuyan yorum, Hz. Peygamberin yorumu, yani sünnetidir. Bu
sebeple sünnet, İslâm'ı anlama, kavrama ve yaşamada vazgeçilmez en
doğru ölçü ve yorumdur. O'nun verilerine yöneltilecek hiç bir tenkit, ondan müstağni kalmayı haklı kılamaz. Yani ne sünnetsiz Müslümanlık olur ne de sünnet'e rağmen Müslümanlık olur. Yaklaşım Bozukluğu İslâm
âlimlerinin tarih boyu verdikleri ilmi mesâileri, yabancı ve düşman
kültür mensuplarının telkinleri doğrultusunda, düşmanca bir yaklaşımla
değerlendirmek ve eleştirmek, iddia edildiğinin aksine, kimseye iyi bir
ün kazandırmaz. Müslüman ilim adamları -şartlar ne olursa olsun- bu
oyuna, batının bu sömürgecilik oyununa gelmemeli, yapacaklarsa, kendi
öz değerlerinin avukatlığını yapmalıdırlar. Kur'an'la
sünnet'in arasını ayırma esasına dayalı iddia sahipleri, "keyfi İslâm"
arayıcıları, önü alınamayacak hurafe ve bid'atlara kapı açacaklarını
unutmamalıdırlar. Bu
tür anlayış ve arayış sahiplerini uyarmak, uyanmazlarsa kendilerini
yalnızlığa ve ilgisizliğe terk etmek, herhalde günün en uygun metodu
olacaktır. Zira Hattabî'nin de isabetle belirttiği gibi, "bid'at ve heva ehlinin selamını almamakla kişi, günahkâr olmaz"4 Sözü Hz. Ömer'in dile getirdiği teslimiyetle noktalayalım: "Biz rab olarak Allah'tan, din olarak İslâm dan, peygamber olarak da Muhammed'den memnun ve razıyız."5
Kaynaklar: 1. Ebu Davud, Sünnet 5; Tirmizi, İlim 10; İbn Mace, Mukaddime 2 (Tirmizi "bu hadis hasen bir hadistir" demektedir.). 2. Tuhfetü'l-ahvezi, VII, 425. 3.
Dirâsât fi'l-hadisî'n-nebevî, s. 28-29. Konuya ait deliller ve
tartışmaları, Azami'nin bu kitabından Doç. Dr. Abdullah Aydınlı
tarafından tercüme edilmiş ve bu makale Erzurum A. Üniversitesi
İlahiyat Fakültesi Dergisi'nin 8. sayısında yayınlanmıştır, (s.
281-302) Aynı kısmın bir başka tercümesi de Dr. N. Topaloğlu imzasıyla
Dokuzeylül Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi'nin 4. sayısında
neşredilmiştir, (s. 433-455) 4. Meâlimu's-sünen, IV, 296. 5. bk. Buhari, ilim 26; deavat 64; fiten 15; itisam 3; Müslim, iman 56, Tirmizi, ilim 10.
Yazının kaynağı : Altınoluk Dergisi -Prof. Dr. İsmail Lütfi Çakan- Sünnetsiz İslâm Arayışları
|
